Luka patomorfologiczna

Zanim pacjent rozpocznie leczenie onkologiczne, ktoś musi obejrzeć tkankę. Rozpoznanie, typ i stopień złośliwości guza, ocena marginesów po operacji, a coraz częściej także wybór terapii celowanej opierają się na raporcie patomorfologa. To jedna z najrzadszych specjalności w medycynie, a nikt nie prowadzi oficjalnego światowego rejestru patomorfologów.

Najpełniejsze zestawienie na poziomie krajów przygotował patolog Andrey Bychkov; opublikował je magazyn The Pathologist w 2023 roku na podstawie rejestrów krajowych, publikacji i danych towarzystw naukowych. Połączyliśmy je z aktualnymi danymi o liczbie ludności, porównaliśmy największe kraje i Polskę ze źródłami krajowymi i zaktualizowaliśmy liczby tam, gdzie są nowsze dane. Rejestr obejmuje 162 krajów i 96% ludności świata.

Ta strona to rejestr prowadzony na bieżąco. Aktualizujemy liczby, gdy pojawiają się nowe dane krajowe, a każdy może zgłosić korektę wraz ze źródłem.

Stukrotna różnica

W krajach objętych rejestrem pracuje około 108 000 patomorfologów, czyli mniej więcej 14 na każdy milion mieszkańców. Ta średnia ukrywa ogromne różnice. Stany Zjednoczone mają 63 patomorfologów na milion, Australia 71. Na drugim biegunie jest 31 krajów, głównie z Afryki Subsaharyjskiej, gdzie na milion mieszkańców nie przypada nawet jeden specjalista. W Demokratycznej Republice Konga 45 patomorfologów obsługuje 105 milionów ludzi.

Liczby „na milion” są abstrakcyjne. Odwrócone pokazują, ilu ludzi przypada na jednego patomorfologa: około 16 000 w USA, średnio 40 000 w Unii Europejskiej, 128 000 w Chinach i 876 000 w Etiopii.

Pacjenci są gdzie indziej niż specjaliści

W Afryce mieszka 18% ludności objętej rejestrem, ale pracuje tam tylko 3% patomorfologów, czyli 2,4 na milion. Azja to 59% ludzi i 45% patomorfologów. Ameryka Północna jest lustrzanym odbiciem: 4,8% ludności i 21% patomorfologów świata.

Pogrupowanie krajów według gęstości pokazuje tę samą nierównowagę. Prawie 1,8 miliarda ludzi, czyli 23% ludności objętej rejestrem, mieszka w krajach, gdzie na milion mieszkańców przypada mniej niż pięciu patomorfologów, a kraje te mają zaledwie 2% wszystkich specjalistów. Na drugim końcu 18% ludzi żyjących w krajach z co najmniej 20 patomorfologami na milion ma do dyspozycji 52% wszystkich patomorfologów.

Dziesięć krajów, dwie trzecie specjalistów

Kadry są też skoncentrowane. Stany Zjednoczone, Indie, Chiny, Iran, Wielka Brytania, Brazylia, Rosja, Japonia, Australia i Niemcy zatrudniają razem 68% patomorfologów świata. Pozostałe kraje (152) dzielą między siebie resztę.

Polska: ostatnie miejsce w Unii Europejskiej

W państwach UE przypada średnio około 25 patomorfologów na milion mieszkańców, czyli jeden na 40 000 osób. Polska, z około 450 czynnymi zawodowo patomorfologami na 37,5 mln mieszkańców, ma 12 specjalistów na milion: jednego patomorfologa na 83 000 osób. To ostatnie miejsce w Unii, tuż za Bułgarią i Grecją, i mniej więcej połowa gęstości Niemiec, które na koniec 2024 roku miały 1923 patomorfologów.

Dlaczego te liczby trudno porównywać

Autor zestawienia bazowego określa wszystkie liczby jako szacunki, a część różnic między krajami wynika z definicji, a nie z faktycznej obsady. Najważniejsze ograniczenia:

• Różne definicje. Brytyjska liczba 3900 obejmuje wszystkie specjalności patologii, m.in. patologię chemiczną i mikrobiologię. Samych histopatologów jest tam około 1550, czyli 23 na milion. W wielu krajach europejskich diagnostykę laboratoryjną prowadzą lekarze innych specjalności.
• Rozbieżne źródła. Liczba 21 292 aktywnych patologów w USA pochodzi ze statystyk oficjalnych. Stowarzyszenie amerykańskich uczelni medycznych (AAMC) podaje tylko 12 180 w patologii anatomicznej i klinicznej, ale badanie College of American Pathologists i AAMC z 2024 roku wykazało, że te dane zaniżają liczbę patologów o 39%. Szacunki dla Chin wahają się od 10 do 20 tysięcy.
• Bez rezydentów. Lekarze w trakcie specjalizacji stanowią od mniej niż 10% do połowy kadry, zależnie od kraju.
• Różne lata. Większość danych pochodzi z lat 2019–2022, ale dla 13 krajów są to dane z 2016 roku lub starsze.
• Zmiany ludności. Ludność Ukrainy znacząco spadła po 2022 roku, więc obecny wskaźnik 22 na milion jest prawdopodobnie zawyżony. Dane dla Mołdawii i Cypru obejmują tylko obszary kontrolowane przez ich rządy.
• Małe liczby są niestabilne. W krajach z jednym do dziesięciu patomorfologów jedno odejście na emeryturę lub jedno zatrudnienie wyraźnie zmienia wynik.

Co może zmniejszyć lukę

Kształcenie nowych patomorfologów jest konieczne, ale od początku studiów do samodzielnego opisywania preparatów mija ponad dekada, a obecna kadra się starzeje: w Wielkiej Brytanii 47% patologów ma 50 lat lub więcej. Samo szkolenie nowych lekarzy nie rozwiąże niedoboru.

Patomorfologia cyfrowa zmienia zasięg pracy jednego specjalisty. Zeskanowany preparat można wysłać do konsultacji w kilka minut zamiast pocztą, pracę można dzielić między szpitalami i regionami, a narzędzia AI mogą wstępnie przeglądać preparaty i mierzyć to, czego ręczne liczenie jest żmudne. Nic z tego nie zastępuje patomorfologa, który nadal podpisuje rozpoznanie. Pozwala za to, by specjaliści, których mamy, mogli zdiagnozować więcej pacjentów, niezależnie od tego, gdzie ci pacjenci mieszkają.

W CancerCenter.ai we Wrocławiu budujemy taką infrastrukturę: chmurową przeglądarkę preparatów do zdalnych konsultacji, laboratoryjny system informatyczny i analizę wspieraną przez AI, z których korzystają już laboratoria i uczelnie medyczne w Polsce.

Dane i historia aktualizacji

Poniżej pełny rejestr ze źródłem i rokiem danych dla każdego kraju. Można go pobrać jako CSV i wykorzystywać z podaniem źródła: CancerCenter.ai.

Historia aktualizacji

• 13 października 2026Pierwsze wydanie. Dane bazowe: Bychkov / The Pathologist (2023). Zaktualizowano Polskę (450, Polskie Towarzystwo Patologów 2025) i Niemcy (1923, Bundesärztekammer 2024). Usunięto zduplikowane wpisy Gujany i Surinamu.

Metodologia i źródła